भारतातील पर्यटन स्थळे

पर्यटन स्थळ	ठिकाण व राज्य	पर्यटन स्थळ	ठिकाण व राज्य
गेट वे ऑफ इंडिया	मुंबई	इंडिया गेट	दिल्ली
आनंद भुवन	अलाहाबाद	आगाखान पॅलेस	येरवाडा (पुणे)
चार मिनार	हैद्राबाद	गोल घुमट	विजापूर
लिंगराज मंदिर	भूवनेश्वर (ओरिसा)	जगन्नाथ मंदिर	पुरी (ओरिसा)
मिनाक्षी मंदिर	मदुराई (तामिळनाडू)	सुर्य मंदिर	कोणार्क (ओरिसा)
दाल सरोवर	श्रीनगर	अमरनाथ	जम्मू काश्मिर
कुतूबमिनार	दिल्ली	हूमायुनची कबर	दिल्ली
हवामहल	जयपूर	ताजमहल	आग्रा
खजुराहो लेणी	भोपाळ	एलीफंट गुहा	रायगड
दिलवाडा जैन मंदिरे	माउंट अबू (राजस्थान)	अकाल तख्त	सुवर्णमंदिर (अमृतसर)
कन्याकुमारी मंदिर	केप कामोरिन (तामिळनाडू)	गंगासागर	कोलकाता
शांतीवन	दिल्ली	शांतिनिकेतन	कोलकाता
अंबर पॅलेस	जयपूर	जंतरमंतर	दिल्ली
गोमटेश्वराचा पुतळा	श्रवणबेळगोळ (कर्नाटक)	राजघाट	दिल्ली
शक्ती स्थळ	दिल्ली	लाल किल्ला	दिल्ली
जामा मशीद	दिल्ली	हावडा ब्रीज	कोलकाता
वीरभूमी	दिल्ली	त्रिमुर्ती भवन	दिल्ली
वेरुळ, अजिंठा	औरंगाबाद	नटराज मंदिर	चिदंबरम (तामिळनाडू)
बुध्द गया	बिहार	मार्बल रॉक	जयपूर
टॉवर ऑफ सायलेट	मुंबई	गिरणार पर्वत	जुनागड
लक्ष्मी विलास पॅलेस	बडोदा	पिचळा सरोवर	सांची
व्हिक्टोरीया गार्डन	मुंबई	ख्वाजा मुइनुद्दीन चीस्ती दर्गा	अजमेर
ज्वालामुखी	कांगडा	बृहदेश्वर मंदिर	कुंभकोणम (तामिळनाडू)
कुशिनगर	उत्तर प्रदेश	सारनाथ	उत्तर प्रदेश
वृषभदेव	चुलगिरी (म.प्रदेश)

भारतात अढळणा-या जमाती

जमात	राज्य	जमात	राज्य
लेपचा	सिक्कीम	चकमा, लुसिया	त्रिपूरा
बोडो	आसाम	कोळम	आंध्रप्रदेश
गारो	मेघालय, आसाम, नागालँन्ड	हो	छोटा नागपूरचे पठार
भुतिया	कुमाउ गढवाल	कुकी	मणिपूर
जारवा	छोटे अंदमान	मुंडा	बिहार
संथाल	विरभूम प. बंगाल, हजारीबाग (झारखंड)	भिल्ल	राजस्थान, महाराष्ट्र गुजरात, छत्तीसगढ
उरली, सोपला	केरळ	कोल	मध्य प्रदेश
अभोर, अप्तानी	अरुणाचल प्रदेश	मुरिया, बैगा	बस्तर (छत्तीसगढ)
कुरुख	झारखंड, ओरिसा	आओ, अंगामी	नागालँन्ड
भोट, गड्डी, गुज्जर	हिमाचल प्रदेश	वारली	महाराष्ट्र
जयंती	मेघालय, आसाम	तोडा, कोटा, बदगा	निलगिरी (तामिळनाडू)
गोंड	छत्तीसगढ, झारखंड	चेंचू	आंध्रप्रदेश

भारतातील सण

सण	राज्य	सण	राज्य
पोंगल	केरळ	ओनाम	केरळ
बिहू	आसाम	खराची पुजा	त्रिपूरा
नाडहब्द	कर्नाटक	दुर्गापुजा	प. बंगाल
जनाष्टमी	उ. प्रदेश	वैषाखी	पंजाब

· राष्ट्र ध्वज - राष्ट्र ध्वजाचा वरचा केशरी रंग, मधला पांढरा व खाली हिरवा रंग आहे. राष्ट्र ध्वजाची लांबी व रुंदी३ः२ या प्रमाणात आहे. त्या मध्यभागी २४ आरे असणारे निळ्या रंगाचे चक्र आहे. यातील केशरी रंग शौर्याचे प्रतीक असून पांढरा रंग शांतीचा संदेश देतो तर हिरवा रंग समृध्दीचे प्रतीक आहे.

· राजमुद्रा - सारनाथ येथील अशोक स्तंभावरुन घेतलेली सिंहशीर्ष ही भारताची राजमुद्रा आहे. त्यावर ४ सिंह आहेत. मुद्रेवर मुंडक उपनिषदातून घेतलेले “सत्यमेव जयते” हे ब्रीद वाक्य आहे. राजमुद्रेत खाली बाजुस मध्यभागी अशोक चक्र असून त्याच्या उजव्या बाजूस घोडा व डाव्या बाजूस बैलाची प्रतिकृती आहे. यातील सिंह हा सामर्थ्यांचे प्रतीक आहे. चक्र गति व्यक्त करते, घोडा उत्साह व वेगाचे महत्त्व दाखवितो, तर बैल कामसू आणि खंबीर असले पाहिजे.

· राष्ट्र्गीत - जन-गन-मन हे रविद्रनाथ टागोरांनी लिहिलेल्या गिताचे एक कडवे. ते २४ जानेवारी, १९५० रोजी राष्ट्र गीत म्हणून स्वीकारले.

· राष्ट्रीय गाणे - वंदे मातरम हे बंकिमचंद्र चॅटर्जी याच्या आनंद मठ कादंबरीतून घेतले आहे.

भारत राजकीय

· भारतात सध्या असणारे राज्य व केंद्रशासित प्रदेश – २९ राज्ये व ७ केंद्रशासित प्रदेश

· दोन राज्यांची राजधानी असणारा केंद्रशासित प्रदेश – चंदीगढ

· भारताचे क्षेत्रफळाने सर्वांत मोठे असणारे राज्य – १) राजस्थान २) मध्यप्रदेश ३) महाराष्ट्र राज्य

· उत्तर प्रदेशचे जुने नाव – ब्रम्हर्षी देश

· तिन्ही बाजुने बाग्लादेश असणारे राज्य – त्रिपुरा

· सर्वाधिक राज्यांना सीमा असणारी राज्ये – उत्तर प्रदेश (८), आसाम (७), मध्यप्रदेश (६)

· भारताती सर्वांत मोठे राज्य – राजस्थान

· भारतातील सर्वात लहान राज्य – गोवा

· भारतातील सर्वात मोठा जिल्हा – लडाख (जम्मू काश्मिर)

· भारतातील सर्वात लहान जिल्हा – गारो (मेघालय)

· नेपाळ व भूतानशी संलग्न राज्य – सिक्कीम व प. बंगाल

· अरुणाचल प्रदेशचे जुने नाव – नॉर्थ इस्ट फ्रॅटियर एजन्सी

· तीन देशांना सीमा भिडतात – प. बंगाल, जम्मू व काश्मिर

· सुमदोरांग चु खोरे – तवांग जिल्हा (अरुणाचल प्रदेश)

· आंतरराष्ट्रीय सीमा असणारी भारतातील एकूण राज्ये – १७

· भारताचे अति पुर्वेकडील राज्य - अरुणाचल प्रदेश

· पाकिस्तानच्या सीमेवर असणारी राज्ये – पंजाब, राजस्थान, गुजरात, जम्मू-काश्मिर

· चीन बरोबर सीमा असणारी राज्ये – उत्तराखंड, हि. प्रदेश, जम्मू-काश्मिर, अरुणाचल प्रदेश, सिक्कीम इ.

· बांग्लादेश बरोबर सीमा – आसाम, मिझोरम, त्रिपुरा, मेघालय, पश्चिम बंगाल इ.

विकसित देश व राज्ये शहरांची बदललेली नावे

जुने नाव	नवीन नाव	जुने नाव	नवीन नाव
सिलोन	श्रीलंका	ब्रम्हदेश	म्यानमार
रंगून	यांगून	मोसोपोटेमिया	इराक
त्रिवेंद्रम	थिरुअनंतरपुरम	बॉम्बे	मुंबई
पाँडीचेरी	पुदुच्चेरी	बंगलोर	बंगळूर
मंगलोर	मंगलूर	गोहत्ती	गुवाहटी
उटकमंट / उटी	उधगमंडलम	कोचीन	कोची
भडोच	भरुच	बडोदा	वडोदरा
खंबायत	खँभात	पाटना	पटना
ऑबिसिनिया	इथिऑपिया	बनारस	वाराणशी
कॉन्स्टेटिनोपल	इस्तंबूल	फार्मोसा	तैवान
उत्तर –होडेशिया	झांबिया	हॉलंड	नेदरलँड
कालिकत	कोझीकोड	मादागास्कर	मालागासी
पेकिंग	बिजिंग	गोल्ड कोस्ट	घाना
डच इस्ट इंडिया	इंडोनेशिया	पंजिम	पणजी
प्रयाग	अलाहाबाद	द. आफ्रिका	नामिबिया
उडीसा	ओडीशा	प. बंगाल	पश्चिम बंगा

भौगोलिक उपनामे

रत्नांची भूमी - मणिपूर	गिरिस्थानांची राणी - मसुरी
मंदिराचे शहर - भुवनेश्वर	मंदिराचे माहेर - बनारस
राजवाड्यांचे शहर - कोलकाता	हि-यांचे शहर - कोलकाता
स्पेस सिटी - बंगलोर	उद्यानाचे शहर - बंगलोर

भारतातील बारा जोर्तिलिंग

जोर्तिंलिंग	ठिकाण	जोर्तिंलिंग	ठिकाण
काशी दिश्वेश्वर	बनारस (वाराणसी)	केदारनाथ	उत्तराखंड
ओंकारेश्वर	खांडवा (म.प्रदेश)	सोमनाथ	गुजरात
महाकालेश्वर	उज्जैन (म. प्रदेश)	रामेश्वर	रामेश्वर (बेटावर) तामिळनाडु
भीमाशंकर	भीमाशंकर (पुणे)	परळी वैजनाथ	बीड
त्रंबकेश्वर	त्रंबकेश्वर (नाशिक)	औंढ्या नागनाथ	हिंगोली
घृष्णेश्वर	वेरुळ (औरंगाबाद)	श्री शैल्यमलिकार्जुन	आंध्रप्रदेश

भारतातील सर्वांत लांब/उंच/मोठे/पहिले

· सर्वांत लांब नदी – गंगा नदी २५१० कि.मी.

· सर्वात मोठे गुरुद्वारा – सुवर्णमंदीर (अमृतसर)

· सर्वात मोठा जिल्हा – लडाख (काश्मिर)

· सर्वात लहान जिल्हा – गारो हिल्स (मेघालय)

· आकाराने सर्वात मोठे राज्य – राजस्थान

· सर्वाधिक लोकसंख्या – मुंबई (१०६४ कोटी)

· लोकसंख्येने सर्वांत मोठे राज्य - उत्तरप्रदेश

· सर्वात मोठा प्लॅटफार्म - खरपूर (प. बंगाल)

· सर्वात मोठी मशीद - जामा मसीद (दिल्ली)

· सर्वात मोठा घुमट - गोल घुमट (विजापूर)

· सर्वात खोल खाण - कोलार (कर्नाटक)

· सर्वात मोठी आदिवासी जमात - संथाल (प. बंगाल)

· सर्वात मोठा धबधबा - गिरसप्पा (जोग) शरवती नदी २५३कि.मी.

· रेल्वे मार्गावरिल सर्वात लांब पुल - नेहरू सेतू (शोण - ३.०६५ किमी.)

· रस्त्यावरील सर्वांत लांब पूल - गांधी सेतु (गंगा) पटना ५.५७ कि.मी.

· सर्वात उंच दरवाजा - बुलंद दरवाजा (फत्तेपूर सिक्री - उ.प्रदेश)

· सर्वात मोठे वस्तुसंग्रहालय - इंडियन म्युझियम (कोलकाता)

· सर्वात वेगवान रेल्वे - शताब्दी एक्सप्रेस १४० इ.मी./तास

· सर्वात मोठे गुंफा मंदिर - कैलास लेणे (वेरुळ-औरंगाबाद)

· सर्वांत लांब धरण - हिरकुड धरण (ओरिसा) २५.४० कि.मी

· सर्वात उंच मिनार - कुतुबमिनार (दिल्ली)

· सर्वात मोठे कालवा - इंदिरा गांधी कालवा (राजस्थान)

· सर्वात उंचीवरील रेल्वेस्टेशन - धूम (दार्जिलिंग- प.बंगाल)

· सर्वात मोठे सरोवर - वुलर सरोवर (काश्मिर)

· सर्वात उंच धरण - भाक्रा (हिमाचल प्रदेश) २२६ कि.मी.

· सर्वाधिक पावसाचे ठिकाण - मावसिनराम (मेघालय)

· सर्वात मोठे वाळवंट - थरचे वाळवंट (२.५ लक्ष चौ.कि.मी.)

· सर्वात लांब मार्ग - ग्रँड ट्रक (कोलकाता - अमृतसर)

· सर्वात मोठे चर्च - सेंट कॅथेड्रल चर्च (गोवा)

· सर्वात उंच मुर्ती - ॠषभदेव - चुलगिरी ( मध्यप्रदेश)

· सर्वात उंच पर्वत शिखर - के - २ (गॉडविन ऑस्टीन)

भारत संकीर्ण

· भारताती पहिली महापौर - अरुणा असफ अली.

· भारतातील पहिली आय.पी.एस. अधिकारी - किरण बेदी

· शांतता काळातील शौर्याचे सर्वोच्य पदक - अशोक चक्र

· सर्वात उंच मूर्ती - ऋषभदेव - चुलगिरी (म.प्रदेश)

· सर्वात मोठा कॉरिडोर - रामेश्वर मंदिर (तामिळनाडू)

· भारतातील सर्वाधिक उंचीवरील विमानतळ - जुबरहट्टी (हि.प्रदेश)

· पहिली वैमानिक स्री - सौदामिनी देशमुख.

· शौर्याबद्दलचे भारतातील सर्वात मोठे पदक - प्ररमवीर चक्र

· भारतातील सर्वात मोठा सन्मान - भारत रत्न

· भारतातील सर्वात मोठा सन्मान - ज्ञानपीठ पुरस्कार

· भारतातील सर्वाधिक उष्ण ठिकाण - गंगानगर (राजस्थान)

भारतातील पहिले

· भारताचे पहिले महान्यायवादी - एम.सी.सेटलवाड

· भारतील्य नियोजन मंडळाचे उपाध्यक्ष - गुलझारीलाल नंदा

· लोकसभेचे अध्यक्ष - गणेश वासुदेव माळवणकर

· जड पाणी प्रकल्प - नानगल (पंजाब १९६१)

· भारताचे पहिले सरन्यायाधिश - न्या. हिरालाल जे. कानिया

· वित्त आयोगाचे अध्यक्ष - के.सी.नियोगी

· भारतरत्न मिळविणारे पहिले राज्यपाल - सी. सुब्रमण्यम

· भारतील फूटबॉल क्लब - मोहन बागान

· अंतरिक्ष स्थानक केंद्र - आर्वी (पुणे १९६७)

· भारतीय आय.सी.एस. अधिकारी - सत्येंद्रनाथ टागोर

· ब्रिटिश हिंदुस्थानचे गव्हर्नर जनरल - वॉरन हेस्टिंग्ज

· राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष - व्योमेशचंद्र बॅनर्जी

· बॅरिस्टर पदवी मिळविणारे - ज्ञानेंद्रमोहन टागोर

· स्वतंत्र भारताचे भारतीय सरसेनानी - जनरल करिअप्पा

· अंटार्टिकावर जाणारे - ले. रामचरण (१९६०)

· रॅमन मॅगसेसे मिळविणारे - विनोबा भावे

· पहिले नोबेल पारितोषिक - रविंद्रनाथ टागोर (१९१३ - साहित्य)

· पहिले भौतिक शास्त्राचे जनक - सी.व्ही.रामन (१९३०)

· एव्हरेस्टरवर सर्व प्रथम पाऊल - तेनसिंग नोर्के (१९५३)

· प्राणवायुशिवाय पहिल्यांदा एव्हरेस्ट सर - फु. दोरजी (१९८४)

· स्वतंत्र भारताचे भारतीय गव्हर्नर जनरल - सी. राजगोपालचारी

· भारतास भेट देणारा पहिला अमेरिकन अध्यक्ष - आयसेन हॉवर

· भारतास भेट देणारा पहिला रशियन पंतप्रधान - निकोलाय बुल्गानिन

· भारतास भेट देणारा पहिला ब्रिटिश पंतप्रधान - हॅरॉल्ड मॅकमिलन

· भारतास भेट देणारा पहिला चिनी नेता - माओत्से तुंग

· भारतातील पहिले हिंदी वृत्तपत्र - उदंत मार्तंड

· भारताचे पहिले संरक्षण मंत्री - एन. गोपालस्वामी अय्यंगार

· भारताचे पर्यटन विकास माहामंडळ स्थापन - १ ऑक्टोंबर १९६६

· पर्यटन विभागास स्वतंत्र मंत्रालयाचा दर्जा - २३ मे १९९८

· ब्रिटिश हिंदुस्थानचे व्हॉईसरॉय - लॉर्ड कॅनिंग

· भारताचे पहिले उपपंतप्रधान - सरदार वल्लभभाई पटेल

· अँटार्टिकावर पदार्पन करणारा प्रथम भारतीय - ले. रामचरण

· आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे पहिले सहन्ययाधि - दॉ. नागेश सिंग

· निवडणुक आयोगाचे पहिले निवडणुक आयुक्त - सुकुमार सेन

· पहिला भारतीय आकाशवीर - राकेश शर्मा

· नोबेल पारितोषिक मिळविणारे पहिले भारतीय - रविंद्रनाथ टागोर

· रिझर्व बँकेचे पहिले भारतील गव्हर्नर - चिंतामणराव देशमुख

· उच्च न्यायालयाच्या महिला न्यायाधिश - न्या. लैला शेठ

· पहिली महिला सभापती - सुशिला नायर

· सर्वौच्य न्यायालयाच्या महिला न्यायाधीश - मिरासाहीब फातिमाबीबी (१९८९)

· पहिली महिला महापौर - अरूणा आसफअली

· पहिली महिला राष्ट्रपती - प्रतिभाताई पाटील

· पहिली महिला एअर व्हाईस मार्शल - पद्मा बंडोपाध्याय

· आय.सी.एस. पास होणारे - सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी

· भारताचे उपपंतप्रधान, गृहमंत्री - सरदार वल्लभभाई पटेल

· स्वतंत्र भारताचे गव्हर्नर जनरल - लाँर्ड माउंट बॅटन

· उच्च न्यायालयाच्या महिला न्यायाधीश - न्या. लैला शेठ

· उच्च न्यायालयाचे न्यायाधिश - शंभूनाथ पंडीत

· पहिले भारतीय वैमानिक - जे.आर.डी. टाटा (१९२९)

· दक्षिण ध्रुवावर जाणारा - कर्नल जे.के.बजाज (१९८९)

· भारताची पहिली महिला अंतराळवीर - कल्पना चावला

· पहिली भारतीय जगत विश्वसुंदरी - रीटा फारिया (१९६०)

· पहिली भारतीय विश्वसुंदरी - सुश्मिता सेन

· पहिली नोबेल मिळविणारी महिला - मदर तेरेसा

· ऑलंपिक मध्ये पदक मिळविणारी महिला - कर्नाम महेश्वरी

· एव्हरेस्टवर सर्वप्रथम पाऊल ठेवणारी - प्रा. बचेंद्री पाल

· दुसरी व दोनवेळा एव्हरेस्ट पार केला - कु. संतोष यादव

· पहिली भारतीय महिला राजदूत - सी.बी.मुथम्मा

· पहिली महिला मुख्यमंत्री - सुचेता कृपलानी

· पहिली महिला राज्यपाल - सरोजिनी नायडू

· पहिली महिला कॅबिनेट मंत्री - राजकुमारी अमृतकौर

· आमसभेच्या पहिल्या भारतीय अध्यक्षा - विजबालक्ष्मी पंडीत

· इंग्लिश खाडी पोहून जाणारा - मिहीर सेन

· इंग्लिश खाडी पोहून नाणारी - आरती सहा गुप्ता

नृत्य	राज्य	प्रसिध्द कलाकार्स
कथ्थक	उ. प्रदेश	गोपीकृष्ण, शंभू महाराज, बिरजू महाराज, सितारा देवी, महाराज कृष्ण कुमार, ॠची शर्मा, रोहीणी भाटे
ओडिसी	ओरिसा	गुरु केलूचरण महाराज, मधवी मुदगल, सोनल मानसिंह, संयुक्ता पाणिग्रही
कथकली	केरळ	कुंजु कुरुप, शांताराव, टी.टी.रामकुट्टी नायर,
कुचीपुडी		सत्यनारायण शर्मा, राधा रेड्डी, रोजा रेड्डी, चिना सत्यम
मणिपुरी	मणिपूर	झवेरी भगीनी, रिटा देवी, उदयशंकर, सविता मेहता
मोहिनीअट्ट्नम	केरळ	-----
भरतनाट्यम	तामिळनाडू	इंद्राणी रहेमान, रुक्मिणीदेवी अरुंडेल, अलार्मेल, टी बालसरस्वती
ओट्ट्मथुल्लल	केरळ

· व्यंग चित्रकार - सुधीर रहेमान, रूक्मिणीदेवी अरूंडेल, अलार्मेल वली, टी बालसरस्वती.

लोकनृत्य

नृत्य	राज्य	नृत्य	राज्य
भांगडा	पंजाब	रास दांडिया	राजस्थान
चामर गिंदाद	राजस्थान	कायंगा-बाकयंगा	हि.प्रदेश
वागला लाहो	मेघालय	बिडेसिया	बिहार
चक्री	जम्मू काश्मिर	चिराब	मिझोराम
गरबा	गुजरात	गिड्डा	पंजाब, हरियाणा
कजरी	उ. प्रदेश	बिहू	आसाम
पांडवंणी	म. प्रदेश	लोटा	म. प्रदेश
नौटंकी	उ. प्रदेश	कोट्ट्म	आंध्रप्रदेश